Misja Rosetta nie była porażką. Choć lądownik Philae nie wylądował idealnie, zdołał przeprowadzić większość zaplanowanych eksperymentów i dostarczył unikalnych danych. Sama sonda Rosetta przez 12 lat badała kometę 67P i przyniosła przełomowe odkrycia dotyczące jej składu, struktury i związków organicznych. Projekt ESA jest uznawany za ogromny sukces naukowy i technologiczny, a nie za „stratę pieniędzy”. Tego typu przekazy podważają sens wspólnych, kosztownych projektów badawczych i kwestionują zasadność istnienia instytucji takich jak ESA. Wpisują się w schemat dezinformacyjny, którego celem jest osłabianie zaufania do współpracy europejskiej, nauki i inwestycji w badania. Jeśli obywatele uwierzą, że ambitne przedsięwzięcia to tylko „ściema” i „marnowanie pieniędzy”, łatwiej ograniczyć finansowanie i zniechęcić do dalszej integracji naukowej i technologicznej w Europie.

To prawdziwa informacja pochodząca z badań międzynarodowej grupy naukowców Harbingers of Change, w których uczestniczą również polscy badacze. Z raportu wynika, że młodzi naukowcy z Polski rzeczywiście chętnie korzystają z narzędzi sztucznej inteligencji – głównie do sprawdzania pisowni, tłumaczeń i streszczeń tekstów, a także wyszukiwania publikacji naukowych. Jednocześnie podkreślają brak pełnego zaufania do AI i potrzebę weryfikacji treści przez ekspertów, a także doceniają znaczenie bezpośredniego kontaktu (face to face) w pracy badawczo-dydaktycznej.
Opracowanie na podstawie: https://naukawpolsce.pl/aktualnosci/news%2C109424%2Cmlodzi-badacze-bez-obaw-ze-sztuczna-inteligencja-ich-zastapi.html

Program Artemis to obecna misja kosmiczna NASA, realizowana we współpracy z partnerami międzynarodowymi i komercyjnymi. Artemis III ma na celu lądowanie ludzi w rejonie bieguna południowego Księżyca, a kolejne misje zakładają budowę stałej infrastruktury badawczej (m.in. stacji orbitalnej), która będzie przygotowaniem do przyszłych lotów na Marsa.

To przykład dezinformacji wykorzystującej lęk przed utratą prywatności. Faktem jest, że dane biometryczne są przechowywane w dokumentach (np. chip w paszporcie) i mogą być sprawdzane w systemach granicznych, ale nie istnieje jedna scentralizowana baza, do której trafiają wszystkie dane obywateli. Mechanizm dezinformacyjny polega tu na uproszczeniu i przerysowaniu realnych zagrożeń, by wywołać strach i nieufność wobec instytucji.

Nie istnieją żadne badania Uniwersytetu Oksfordzkiego potwierdzające, że ograniczanie korzystania z mediów społecznościowych powoduje „stres oksydacyjny w mózgu”. To przykład pseudo-naukowej dezinformacji – wykorzystuje trudne pojęcie („stres oksydacyjny”), odwołuje się do prestiżowej instytucji („Oxford”), a całość brzmi naukowo i wiarygodnie, choć nie ma żadnych podstaw empirycznych. W rzeczywistości badania pokazują, że nadmierne korzystanie z mediów społecznościowych wiąże się z ryzykiem pogorszenia zdrowia psychicznego, a rozsądne ograniczenia mogą być korzystne.

RFID to prosta technologia radiowa używana w logistyce, transporcie czy do identyfikacji zwierząt. Nie ma dowodów, że chipy RFID są potajemnie wszczepiane ludziom w celach inwigilacji. Teorie łączące RFID z obowiązkowymi szczepieniami, kontrolą finansową czy apokaliptycznymi wizjami „Antychrysta” są częścią dezinformacyjnych narracji.

To przykład dezinformacji technologicznej – realny problem gromadzenia danych przez aplikacje został przedstawiony w przesadny, spiskowy sposób. Nie istnieją dowody na tworzenie globalnego systemu kontroli społecznej na bazie takich danych. Mechanizm polega na wykorzystaniu uzasadnionych obaw (o prywatność i bezpieczeństwo) i nadaniu im fałszywego, dramatycznego kontekstu.

To prawdziwa informacja. We wrześniu 2025 r. prezes PAA Andrzej Głowacki ogłosił, że Agencja dysponuje pierwszym mobilnym laboratorium do monitoringu radiacyjnego. Może ono badać poziom promieniowania w wodzie, glebie i powietrzu bez potrzeby transportu próbek do stacjonarnego laboratorium.

To prawdziwa informacja. W 2010 roku w centrum stolicy Gwatemali powstał gigantyczny lej – szacowany na ok. 18–20 m szerokości i ok. 90–100 m głębokości. Według geologów nie był to klasyczny lej krasowy, ale tzw. piping feature, czyli zapadlisko powstałe na skutek erozji gruntu przez uszkodzoną infrastrukturę podziemną (m.in. kanalizację) w połączeniu z ulewami wywołanymi tropikalnym sztormem Agatha. Zdjęcia tego zdarzenia obiegły świat i stały się symbolem zagrożeń związanych z urbanizacją i brakiem kontroli infrastruktury.

Gotówka pozostaje w Polsce prawnym środkiem płatniczym i nie ma przepisów nakazujących sklepom wymuszanie płatności kartą – takie narracje to fake news. W rzeczywistości ustawa o usługach płatniczych przewiduje jedynie wąskie wyjątki (np. sprzedaż online), a banknoty i monety emitowane przez NBP są w pełni ważne. Dezinformacja tego typu opiera się na straszeniu regulacjami UE, powoływaniu się na rzekomy „autorytet” nowych przepisów, błędnym wyciąganiu wniosków (mniej monet w obiegu = likwidacja gotówki) oraz teorii spiskowej o „cichej eliminacji gotówki”. Mechanizm bazuje na wzbudzaniu lęku, wykorzystywaniu fałszywego kontekstu i sugestii, że zmiany odbywają się w tajemnicy, co jest typową techniką manipulacji w kampaniach dezinformacyjnych.